Câu Hỏi Thường Gặp

Có. Theo Điều 23 Nghị định 123/2020/NĐ-CP, cá nhân chưa đăng ký hộ kinh doanh có thể đến Chi cục Thuế xin cấp hóa đơn điện tử lẻ (từng tờ theo giao dịch) khi cần bán hàng cho doanh nghiệp. Quy trình: đến Chi cục Thuế, trình bày giao dịch, cơ quan thuế sẽ tính thuế và cấp hóa đơn điện tử lẻ sau khi người bán nộp thuế. Phương án này phù hợp với người thu mua đồng nát bán không thường xuyên cho doanh nghiệp. Nếu bán thường xuyên cho doanh nghiệp (hàng tháng), nên đăng ký hộ kinh doanh và dùng phần mềm HĐĐT để thuận tiện và tiết kiệm thời gian hơn.

Luật Quản lý Thuế 2025 có hiệu lực từ ngày 01/7/2026 sẽ tác động trực tiếp đến người thu mua phế liệu ở các điểm: (1) Cơ quan thuế được quyền truy cập thông tin tài khoản ngân hàng và ví điện tử để đối chiếu doanh thu — người có doanh thu lớn qua tài khoản mà không kê khai có nguy cơ bị truy thu thuế; (2) Mở rộng phạm vi kiểm tra thuế thông qua dữ liệu số (hóa đơn điện tử, sàn thương mại điện tử); (3) Tăng chế tài với hành vi trốn thuế, khai gian doanh thu. Vì vậy, từ tháng 5/2026, người làm nghề đồng nát nên bắt đầu chuẩn bị sổ sách và minh bạch giao dịch hơn.

Khi đăng ký hộ kinh doanh thu mua phế liệu, nên đăng ký theo các mã ngành VSIC 2018: Mã 3830: Thu hồi phế liệu — áp dụng cho hoạt động thu gom và bán phế liệu kim loại, giấy, nhựa, thủy tinh, vải cũ; Mã 4669: Bán buôn hàng hóa khác chưa được phân vào đâu — phù hợp nếu vừa thu mua vừa sơ chế và bán buôn; Mã 3832: Tái chế vật liệu phi kim loại — nếu có hoạt động phân loại, đóng kiện. Cơ quan đăng ký có thể tư vấn thêm mã phụ phù hợp. Đăng ký đúng mã ngành giúp tránh bị phạt do kinh doanh ngoài ngành nghề đã đăng ký.

Hộ kinh doanh phải đăng ký mã số thuế của hộ kinh doanh, khác với mã số thuế cá nhân (TNCN). Theo Thông tư 105/2020/TT-BTC, hộ kinh doanh được cấp mã số thuế 10 chữ số riêng sau khi đăng ký tại Chi cục Thuế (thường tự động được cấp khi đăng ký hộ kinh doanh). Mã số này dùng để: kê khai thuế môn bài, thuế GTGT, thuế TNCN của hộ kinh doanh; đăng ký hóa đơn điện tử; giao dịch với cơ quan thuế. Không được dùng mã số thuế cá nhân thay cho mã số hộ kinh doanh trong các giao dịch kinh doanh. Nếu chưa có, liên hệ Chi cục Thuế địa phương để được cấp.

Khi doanh thu cộng dồn từ đầu năm đang tiến gần ngưỡng 1 tỷ đồng, người thu mua phế liệu cần chủ động: (1) Theo dõi doanh thu hàng tháng chính xác (lập sổ ghi chép hoặc dùng phần mềm đơn giản); (2) Liên hệ Chi cục Thuế khai báo mức doanh thu và hỏi nghĩa vụ phát sinh; (3) Đăng ký hóa đơn điện tử sớm (IAM INVOICE hoặc nhà cung cấp khác) để sẵn sàng xuất hóa đơn khi vượt ngưỡng; (4) Mở tài khoản ngân hàng cho hộ kinh doanh nếu chưa có; (5) Bắt đầu lưu đầy đủ bảng kê mua vào. Chủ động sẽ tránh bị phạt do chậm đăng ký nghĩa vụ thuế.

Để tích lũy đủ 20 năm đóng BHXH, người thu mua đồng nát cần có chiến lược dài hạn: (1) Bắt đầu đóng BHXH tự nguyện sớm nhất có thể — mỗi năm tích lũy 12 tháng; (2) Chọn mức đóng vừa phải, phù hợp thu nhập để duy trì liên tục; (3) Đóng liên tục không bỏ gián đoạn — nếu khó khăn tài chính có thể giảm mức đóng thay vì dừng hẳn; (4) Tận dụng hỗ trợ của Nhà nước (10–30% tùy đối tượng); (5) Nếu đã từng tham gia BHXH bắt buộc khi làm công nhân, thời gian đó được cộng gộp vào thời gian BHXH tự nguyện. Ví dụ: bắt đầu đóng BHXH tự nguyện ở tuổi 40, đến 60 tuổi (nữ) là đủ 20 năm để hưởng lương hưu.

Theo Điều 92 Nghị định 01/2021/NĐ-CP, hộ kinh doanh muốn tạm ngừng hoạt động cần: (1) Nộp thông báo tạm ngừng tại UBND cấp huyện (nơi đã đăng ký) ít nhất 03 ngày làm việc trước ngày tạm ngừng; (2) Kèm theo: bản sao CCCD chủ hộ, Giấy CNĐKHKD; (3) Đồng thời thông báo với Chi cục Thuế về việc tạm ngừng để được miễn kê khai thuế trong thời gian ngừng. Thời gian tạm ngừng tối đa là 01 năm; có thể gia hạn thêm. Trong thời gian tạm ngừng, hộ được miễn thuế khoán nhưng vẫn phải nộp thuế môn bài nếu tạm ngừng chưa tròn năm tài chính.

Có trong một số trường hợp. Nhà nước cấp thẻ BHYT miễn phí cho: Người thuộc hộ nghèo, hộ cận nghèo; Người dân tộc thiểu số tại vùng kinh tế đặc biệt khó khăn; Trẻ em dưới 6 tuổi; Người cao tuổi từ 80 tuổi trở lên; Người có công với cách mạng. Người thu mua đồng nát không thuộc các diện trên phải tự đóng BHYT (hộ gia đình tự nguyện). Tuy nhiên, nếu hoàn cảnh thực sự khó khăn, có thể nộp đơn đề nghị UBND xã xem xét vào diện hộ cận nghèo hoặc hộ đặc biệt khó khăn để được hỗ trợ mức đóng BHYT theo quy định.

Có. Theo Điều 200 Bộ luật Hình sự 2015 (sửa đổi 2017), tội trốn thuế bị truy cứu hình sự khi: số tiền trốn thuế từ 100 triệu đồng trở lên, hoặc dưới 100 triệu nhưng đã bị xử phạt vi phạm hành chính về thuế hoặc đã bị kết án về tội này mà còn vi phạm. Mức phạt: phạt tiền từ 100 triệu – 4,5 tỷ đồng hoặc phạt tù từ 3 tháng đến 7 năm. Người làm nghề đồng nát với quy mô nhỏ (dưới 1 tỷ đồng/năm) thường không có nguy cơ này, nhưng nếu có doanh thu lớn mà khai man hoặc không kê khai thì rủi ro rất thực. Trung thực kê khai là cách tốt nhất để bảo vệ bản thân.

Pháp luật thuế hiện hành không có quy định miễn, giảm thuế riêng cho người thu mua phế liệu tại khu vực nông thôn chỉ dựa trên địa bàn hoạt động. Tuy nhiên, một số ưu đãi gián tiếp có thể áp dụng: (1) Nếu thuộc hộ nghèo hoặc cận nghèo: miễn thuế môn bài theo Nghị định 139/2016; (2) Nếu hoạt động trong vùng kinh tế khó khăn: có thể được hưởng một số ưu đãi địa phương theo chính sách của tỉnh/huyện; (3) Nghị định 141/2026/NĐ-CP miễn thuế GTGT và TNCN cho tất cả hộ kinh doanh có doanh thu dưới 1 tỷ đồng, áp dụng bình đẳng không phân biệt địa bàn. Liên hệ Chi cục Thuế địa phương để biết thêm các ưu đãi cụ thể tại địa bàn.