Câu Hỏi Thường Gặp

Theo Nghị định 12/2022/NĐ-CP về xử phạt vi phạm hành chính lĩnh vực lao động và BHXH, hộ kinh doanh không đóng BHXH bắt buộc cho người lao động bị phạt: Từ 12–20% tổng số tiền BHXH phải đóng nhưng tối đa không quá 75 triệu đồng đối với cá nhân (hộ kinh doanh); tối đa 150 triệu đồng đối với tổ chức. Ngoài ra, phải truy đóng toàn bộ số BHXH còn thiếu cộng lãi suất. Nếu vi phạm nghiêm trọng và trốn đóng với số tiền lớn, có thể bị truy cứu trách nhiệm hình sự theo Điều 216 Bộ luật Hình sự.

Theo Luật Bảo vệ Môi trường 2020 và Nghị định 08/2022/NĐ-CP, cơ sở thu mua phế liệu có kho lưu trữ phế liệu phải xin Giấy phép môi trường (hoặc đăng ký môi trường với cơ sở nhỏ). Điều kiện cơ bản: (1) Kho chứa có nền bê tông, mái che, không để phế liệu gây ô nhiễm đất và nước ngầm; (2) Có hệ thống thoát nước mưa riêng; (3) Phế liệu được phân loại và lưu trữ đúng khu vực; (4) Có hợp đồng xử lý chất thải nguy hại nếu có lưu trữ loại này; (5) Báo cáo đánh giá tác động môi trường (với cơ sở lớn). Cơ sở nhỏ lẻ (dưới ngưỡng quy định) chỉ cần đăng ký môi trường tại UBND xã/phường.

Theo Thông tư 11/2020/TT-BLĐTBXH danh mục nghề nặng nhọc, độc hại, nguy hiểm, nghề thu mua đồng nát/phế liệu không được liệt kê trong danh mục này. Tuy nhiên, những người tiếp xúc với phế liệu độc hại như hóa chất, amiăng, chất thải nguy hại có thể được xem xét theo điều kiện làm việc thực tế. Nếu làm việc tại cơ sở xử lý, phân loại phế liệu nguy hại có ký hợp đồng lao động chính thức, người lao động có thể được xếp loại điều kiện lao động đặc biệt qua đánh giá của cơ quan y tế, từ đó hưởng chế độ BHXH phù hợp.

Bảo hiểm tai nạn lao động trong hệ thống BHXH bắt buộc chỉ áp dụng cho người lao động có hợp đồng lao động. Người thu mua đồng nát tự do (tự làm, không có HĐLĐ) không được tham gia chế độ tai nạn lao động trong BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, họ có thể tự mua bảo hiểm tai nạn cá nhân tại các công ty bảo hiểm thương mại với phí thấp (từ 200.000–500.000 đồng/năm). Đây là lựa chọn rất quan trọng vì nghề đồng nát tiềm ẩn nhiều rủi ro tai nạn (vật sắc nhọn, xe tải, nâng vật nặng). Hội Phụ nữ và Hội Nông dân địa phương đôi khi có chương trình bảo hiểm tập thể giá ưu đãi.

Có. Theo Quyết định 1111/QĐ-TTg và các nghị quyết liên quan, Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng BHXH tự nguyện cho một số đối tượng: Hộ nghèo: hỗ trợ 30% mức đóng; Hộ cận nghèo: hỗ trợ 25% mức đóng; Đối tượng khác (lao động phi chính thức, nông dân...): hỗ trợ 10% mức đóng. Người thu mua đồng nát thuộc diện lao động phi chính thức có thể được hỗ trợ 10% nếu thuộc đối tượng theo quy định của từng địa phương. Để xác nhận và hưởng hỗ trợ, cần liên hệ UBND xã/phường nơi cư trú hoặc cơ quan BHXH huyện.

Theo Luật BHXH 2014, người tham gia BHXH tự nguyện được rút BHXH một lần trong các trường hợp: (1) Đủ tuổi hưu nhưng chưa đủ 20 năm đóng BHXH; (2) Ra nước ngoài định cư hợp pháp; (3) Mắc bệnh nguy hiểm đến tính mạng (ung thư, bại liệt...); (4) Chưa đủ 20 năm đóng và không tiếp tục đóng. Tuy nhiên, từ 01/7/2025 (theo Luật BHXH sửa đổi 2024), điều kiện rút một lần đã được siết chặt hơn — người tham gia sau 01/7/2025 cần thỏa mãn thêm điều kiện về thời gian chưa nhận BHXH. Nên liên hệ cơ quan BHXH để được tư vấn cụ thể trước khi quyết định rút.

Theo Bộ luật Lao động 2019 và Luật BHXH, hợp đồng lao động dưới 1 tháng không bắt buộc tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, nếu ký nhiều hợp đồng ngắn hạn liên tiếp với cùng một người mà tổng thời gian vượt 3 tháng liên tục, cơ quan BHXH có thể yêu cầu xem xét lại và thu BHXH bắt buộc. Dù không bắt buộc, chủ hộ vẫn phải đảm bảo: trả đủ lương, đóng bảo hiểm tai nạn nếu công việc có rủi ro cao, và tuân thủ quy định về an toàn lao động. Đây là trách nhiệm của chủ hộ kinh doanh kể cả với lao động thời vụ.

Đăng ký BHXH tự nguyện rất đơn giản, thực hiện theo các bước: (1) Chuẩn bị CCCD/CMND, sổ hộ khẩu (bản photo); (2) Điền Tờ khai tham gia BHXH tự nguyện (mẫu TK1-TS); (3) Nộp hồ sơ tại UBND xã/phường hoặc đại lý thu BHXH gần nhất, hoặc đăng ký trực tuyến qua ứng dụng VssID; (4) Đóng tiền BHXH tháng đầu tiên. Sau khi đăng ký, người tham gia được cấp sổ BHXH theo dõi quá trình đóng. Tháng 5/2026, người thu mua đồng nát có thể đăng ký bất kỳ lúc nào trong năm, không có hạn chót đăng ký.

Có. Chủ hộ kinh doanh phế liệu và các thành viên trong gia đình không thuộc diện đóng BHYT bắt buộc (không có hợp đồng lao động) có thể tham gia bảo hiểm y tế hộ gia đình tự nguyện. Mức đóng BHYT năm 2026: người thứ nhất trong hộ đóng 4,5% mức lương cơ sở/tháng (≈ khoảng 936.000 đồng/năm); người thứ hai giảm 30%; thứ ba giảm 40%; từ thứ tư giảm 50%. Hộ gia đình đông người tham gia càng có lợi. Thẻ BHYT hộ gia đình có giá trị khám chữa bệnh tại tất cả cơ sở y tế công lập trong cả nước theo mức hưởng BHYT hiện hành.

Chuyển đổi lên công ty TNHH thực hiện tại Sở Kế hoạch và Đầu tư cấp tỉnh. Hồ sơ gồm: (1) Giấy đề nghị đăng ký doanh nghiệp; (2) Điều lệ công ty; (3) Bản sao CCCD của thành viên/chủ sở hữu; (4) Giấy chứng nhận hộ kinh doanh cũ để chấm dứt hoạt động song song. Thời gian xử lý: tối đa 3 ngày làm việc nếu hồ sơ đầy đủ. Phí: 50.000 đồng. Khi chuyển lên doanh nghiệp, cần mở tài khoản ngân hàng doanh nghiệp, đăng ký hóa đơn điện tử mới, kê khai thuế TNDN thay vì TNCN. Đây là bước nên thực hiện khi doanh thu đã ổn định và muốn mở rộng quy mô.