Câu Hỏi Thường Gặp

Theo Luật Giao thông đường bộ và các nghị định xử phạt, xe tự chế ba bánh, xe cải tiến không đăng ký bị cấm lưu thông trên đường công cộng. Nếu bị phát hiện, chủ xe có thể bị phạt từ 300.000 – 800.000 đồng và tịch thu phương tiện. Tuy nhiên, thực tế vẫn còn nhiều người dùng xe ba bánh cũ để thu mua đồng nát. Giải pháp hợp pháp là sử dụng xe máy có hợp pháp kết hợp rơ-moóc nhỏ đúng quy định, hoặc xe tải tải trọng thấp đã đăng ký. Từ năm 2026, lực lượng kiểm tra giao thông tại nhiều tỉnh đã tăng cường xử lý xe tự chế trên đường phố.

Cơ sở thu mua phế liệu có Giấy phép môi trường phải nộp báo cáo công tác bảo vệ môi trường định kỳ: Báo cáo 6 tháng đầu năm: nộp trước ngày 15/7 hàng năm; Báo cáo năm: nộp trước ngày 31/1 năm sau. Báo cáo gồm thông tin về: lượng phế liệu thu gom, phân loại; chất thải phát sinh và xử lý; tình trạng kho bãi và thiết bị xử lý môi trường. Nộp tại Phòng TN&MT cấp huyện (hoặc Sở TN&MT tùy quy mô). Cơ sở vi phạm không nộp báo cáo có thể bị phạt từ 5–10 triệu đồng. Tháng 5/2026, không có mốc báo cáo lớn nhưng cần chuẩn bị số liệu cho báo cáo 6 tháng vào giữa tháng 7.

Có một số chính sách có thể áp dụng: (1) Hỗ trợ đào tạo nghề theo Quyết định 46/2015/QĐ-TTg và các chương trình tiếp theo — người làm nghề thu mua phế liệu có thể đăng ký học các khóa kỹ năng kinh doanh, kế toán, an toàn lao động miễn phí hoặc chi phí thấp; (2) Quỹ hỗ trợ việc làm quốc gia hỗ trợ tạo việc làm cho người lao động phi chính thức; (3) Chương trình mục tiêu quốc gia giảm nghèo: nếu thuộc hộ nghèo, có thể được hỗ trợ vốn và đào tạo. Liên hệ Trung tâm Dịch vụ Việc làm hoặc Hội Phụ nữ, Hội Nông dân tại địa phương để biết chương trình đang triển khai.

Theo Luật Đầu tư 2020 và Phụ lục IV danh mục ngành nghề đầu tư có điều kiện, hoạt động thu mua, tái chế phế liệu có các hạn chế đối với nhà đầu tư nước ngoài. Người nước ngoài muốn kinh doanh phế liệu tại Việt Nam phải thành lập công ty có vốn đầu tư nước ngoài, không được đăng ký hộ kinh doanh cá nhân. Ngoài ra, một số phân khúc thu gom phế liệu có thể bị hạn chế tỷ lệ góp vốn nước ngoài. Cá nhân người nước ngoài không được trực tiếp làm nghề thu mua đồng nát lưu động mà không có giấy phép lao động và đăng ký kinh doanh hợp lệ.

Danh sách ưu tiên tháng 5/2026 cho người làm nghề đồng nát: Tuần 1–2: Kiểm tra doanh thu từ đầu năm 2026 có nguy cơ vượt 1 tỷ đồng không (theo Nghị định 141/2026); nếu gần vượt, liên hệ Chi cục Thuế để chuẩn bị đăng ký hóa đơn điện tử. Tuần 2–3: Nộp thuế khoán quý II (nếu có) trước 30/5/2026; hoàn thiện bảng kê mua phế liệu tháng 4. Tuần 3–4: Kiểm tra hạn giấy phép kinh doanh, giấy phép môi trường; gia hạn nếu cần. Và nếu chưa có: đăng ký BHXH tự nguyện và BHYT để có bảo vệ sức khỏe trong mùa mưa tới. Đây là những bước giúp hoạt động ổn định và hợp pháp trong nửa cuối năm 2026.

Bảo hiểm tai nạn lao động trong hệ thống BHXH bắt buộc chỉ áp dụng cho người lao động có hợp đồng lao động. Người thu mua đồng nát tự do (tự làm, không có HĐLĐ) không được tham gia chế độ tai nạn lao động trong BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, họ có thể tự mua bảo hiểm tai nạn cá nhân tại các công ty bảo hiểm thương mại với phí thấp (từ 200.000–500.000 đồng/năm). Đây là lựa chọn rất quan trọng vì nghề đồng nát tiềm ẩn nhiều rủi ro tai nạn (vật sắc nhọn, xe tải, nâng vật nặng). Hội Phụ nữ và Hội Nông dân địa phương đôi khi có chương trình bảo hiểm tập thể giá ưu đãi.

Đăng ký BHXH tự nguyện rất đơn giản, thực hiện theo các bước: (1) Chuẩn bị CCCD/CMND, sổ hộ khẩu (bản photo); (2) Điền Tờ khai tham gia BHXH tự nguyện (mẫu TK1-TS); (3) Nộp hồ sơ tại UBND xã/phường hoặc đại lý thu BHXH gần nhất, hoặc đăng ký trực tuyến qua ứng dụng VssID; (4) Đóng tiền BHXH tháng đầu tiên. Sau khi đăng ký, người tham gia được cấp sổ BHXH theo dõi quá trình đóng. Tháng 5/2026, người thu mua đồng nát có thể đăng ký bất kỳ lúc nào trong năm, không có hạn chót đăng ký.

Có. Theo Quyết định 1111/QĐ-TTg và các nghị quyết liên quan, Nhà nước hỗ trợ một phần mức đóng BHXH tự nguyện cho một số đối tượng: Hộ nghèo: hỗ trợ 30% mức đóng; Hộ cận nghèo: hỗ trợ 25% mức đóng; Đối tượng khác (lao động phi chính thức, nông dân...): hỗ trợ 10% mức đóng. Người thu mua đồng nát thuộc diện lao động phi chính thức có thể được hỗ trợ 10% nếu thuộc đối tượng theo quy định của từng địa phương. Để xác nhận và hưởng hỗ trợ, cần liên hệ UBND xã/phường nơi cư trú hoặc cơ quan BHXH huyện.

Theo Bộ luật Lao động 2019 và Luật BHXH, hợp đồng lao động dưới 1 tháng không bắt buộc tham gia BHXH bắt buộc. Tuy nhiên, nếu ký nhiều hợp đồng ngắn hạn liên tiếp với cùng một người mà tổng thời gian vượt 3 tháng liên tục, cơ quan BHXH có thể yêu cầu xem xét lại và thu BHXH bắt buộc. Dù không bắt buộc, chủ hộ vẫn phải đảm bảo: trả đủ lương, đóng bảo hiểm tai nạn nếu công việc có rủi ro cao, và tuân thủ quy định về an toàn lao động. Đây là trách nhiệm của chủ hộ kinh doanh kể cả với lao động thời vụ.

Theo Luật BHXH 2014, người tham gia BHXH tự nguyện được rút BHXH một lần trong các trường hợp: (1) Đủ tuổi hưu nhưng chưa đủ 20 năm đóng BHXH; (2) Ra nước ngoài định cư hợp pháp; (3) Mắc bệnh nguy hiểm đến tính mạng (ung thư, bại liệt...); (4) Chưa đủ 20 năm đóng và không tiếp tục đóng. Tuy nhiên, từ 01/7/2025 (theo Luật BHXH sửa đổi 2024), điều kiện rút một lần đã được siết chặt hơn — người tham gia sau 01/7/2025 cần thỏa mãn thêm điều kiện về thời gian chưa nhận BHXH. Nên liên hệ cơ quan BHXH để được tư vấn cụ thể trước khi quyết định rút.